COP31’e bir hafta: Antalya’nın iklim bilançosu, masada finansman gerilimi.

COP31’in yapılacağı kentte meteoroloji uyarısı vardı. İşçilerin kaldığı konteynerler hortuma dayanamadı.

26 Ekim gecesi Kepez’in Fevzi Çakmak Mahallesi’ndeki bir inşaat alanında oluşan hortum, işçilerin barındığı iki konteyneri savurdu. Dört işçi hayatını kaybetti, bir kişi yaralandı. Ölenlerden üçü Suriye, biri Türkiye vatandaşıydı. Olayla ilgili soruşturmada iş yeri sahibi ve şantiye şefi 28 Ekim’de tutuklandı; iki kişi adli kontrolle serbest bırakıldı. Soruşturma devam ediyor.

COP31Radar’ın 29 Ekim tarihli Antalya araştırması, bu felaketi kentin daha uzun dönemli iklim verileriyle birlikte ele alıyor. ERA5-Land yeniden analizinden üretilen Antalya konumlu sıcaklık serisinde 2006–2015 ortalaması 14,26°C, 2016–2025 ortalaması ise 15,08°C. Son on yıl, önceki on yıldan 0,82°C daha sıcak. Aynı seride 2024, 16,09°C ile 1950–2025 döneminin en sıcak yılı. Bu seri, Antalya merkezindeki bir istasyonun doğrudan ölçümleri yerine ERA5-Land yeniden analiz verilerini kullanıyor.

AFAD’ın Antalya İl Afet Risk Azaltma Planı, 2005–2010 arasında 15, 2010–2015 arasında 54, 2015–2020 arasında 76 hortum kaydı içeriyor. Kayıt sistemlerindeki ve gözlem kapsamındaki değişiklikler nedeniyle bu artış doğrudan iklim değişikliğine bağlanamıyor. Araştırma, Antalya’nın başka aşırı hava olaylarını da hatırlatıyor: 17 Aralık 2018’de Kemer/Ovacık’ta yaklaşık 491 mm günlük yağışla Türkiye rekoru kırıldı; 13 Şubat 2024’te Kepez’de 297,7 mm, 2024 yılı boyunca ülke genelinde kaydedilen en yüksek günlük yağış olarak ölçüldü.

Araştırmada seçilen on ölümcül olayda 28 kişinin yaşamını yitirdiği belgelendi. Bu, Antalya’daki toplam afet ölümleri değil. Kepez hortumunun insan kaynaklı iklim değişikliğinden ne ölçüde etkilendiğini ortaya koyan olay bazlı bir atıf çalışması da bulunmuyor.

Buradaki soru daha doğrudan: Meteorolojik uyarılar yapıldığında, işçilerin kaldığı geçici yapılarda hangi önlemler alındı? Uyum politikalarının etkisi işyerlerinde, barınma alanlarında ve erken uyarıların ardından alınan önlemlerde de görülmeli.

COP31’in 12 Kasım Dayanıklı Şehirler ve Yapılı Çevre Günü, ev sahibi kentte yaşanan bu felaketin ardından farklı bir önem taşıyor.

Kaynaklar: COP31Radar, Antalya kısa veri analizi, 29 Ekim 2026 (özgün PDF); Anadolu Ajansı, 27 Ekim; Anadolu Ajansı, soruşturmada iki tutuklama, 28 Ekim.

Antalya’da gündemin kabulü bile tartışmalı olabilir. Finansman, ticaret ve adil geçiş konularındaki görüş ayrılıkları sürüyor.

1. Uyum finansmanı. COP30’da gelişmekte olan ülkeler için 2035’e kadar uyum finansmanının en az üç katına çıkarılması yönünde uzlaşıldı. Ancak hedefin hangi yılın finansmanına göre hesaplanacağı ve kaç milyar dolara karşılık geleceği açıklanmadı. Afrika Grubu bu nedenle ayrı bir müzakere maddesi istiyor. AB, Birleşik Krallık ve Japonya haziranda finansmanın Küresel Uyum Hedefi görüşmeleri içinde ele alınmasına karşı çıkmıştı. Antalya’da bu konunun hangi masada görüşüleceği bile siyasi önem taşıyor.

2. İklim önlemleri ve ticaret. Avrupa Birliği’nin sınırda karbon düzenlemesi gibi ticari tedbirleri, gelişmekte olan ülkelerde maliyet ve rekabet kaygıları yaratıyor. Afrika Grubu iklimle ticaretin ilişkisi için resmî görüşme alanı istiyor; Çin de iklim gerekçeli ticaret kısıtlamalarına karşı açıklamalar yapıyor. Ticaret başlığı, emisyon azaltımının ekonomik bedelinin ülkeler arasında nasıl dağıtılacağı tartışmasına dönüşebilir.

3. Küresel Uyum Hedefi’nin 59 göstergesi. COP30’da kabul edilen Belém göstergeleri, ülkelerin uyum çalışmalarını izlemek için yeni bir çerçeve oluşturdu. UNFCCC’nin 30 Eylül teknik incelemesi, birçok göstergenin yöntem ve veri bakımından geliştirilmesi gerektiğini gösteriyor. Antalya’da göstergelerin uygulanması, veri toplama kapasitesi ve finansmanla bağlantısı görüşülecek. Ulusal ortalamaların kadınlar, çocuklar, engelli bireyler ve farklı toplulukların karşılaştığı riskleri ne kadar gösterebildiği de önemli.

4. Belém–Antalya Adil Geçiş Mekanizması. COP30’da geliştirilmesi kararlaştırılan mekanizmanın yönetimi, hangi kurumlarla çalışacağı ve nasıl kaynak sağlayacağı henüz net değil. Climate Action Network’ün 22 Ekim’de sunduğu öneriler, işçilerin ve toplulukların karar süreçlerine katılımını ve mekanizmanın sahada iş görmesini öne çıkarıyor. Kuruluş ve finansman kararları birlikte izlenmeli.

5. Fosil yakıtlardan çıkış. Pasifik örgütleri açık bir takvim bekliyor. Türkiye’nin enerji verimliliği ve elektrifikasyon girişimleri, bazı sektörlerde ilerleme sağlayabilir; ancak kömür, petrol ve gazdan çıkış konusunda taraflar arasında daha kapsamlı bir siyasi kararın yerini tutmuyor. COP31’in sonuç metninde bu konunun nasıl ele alınacağı önemli.

Müzakerelerde yalnızca yeni hedef ilanlarına bakmak yeterli olmayacak. Kararın kapsamı, uygulama takvimi, kaynakları ve kimin sorumlu olduğu sonucu belirleyecek.

Kaynaklar: Climate Home News, Afrika Grubu’nun talebi; UNFCCC, 59 gösterge teknik incelemesi; Climate Action Network, Belém–Antalya mekanizması önerisi.

Türkiye COP31’e ev sahipliği yapıyor. Kendi 2035 hedefinin gerçek emisyonlara etkisi de bu nedenle yakından incelenmeyi hak ediyor.

Türkiye, Kasım 2025’te sunduğu ikinci ulusal katkı beyanında (NDC), 2035 sera gazı emisyonlarını 643 milyon ton CO₂ eşdeğeriyle sınırlandırmayı taahhüt etti. Hükümet bu düzeyi, önlem alınmadığında emisyonların 1 milyar 109 milyon tona ulaşacağını varsayan senaryoya göre 466 milyon tonluk azaltım olarak açıklıyor. Her iki hesapta da arazi kullanımı ve ormancılık yer alıyor.

Climate Action Tracker (CAT), hükümetin 2035 yılı için ayrı bir arazi ve ormancılık projeksiyonu vermemesi nedeniyle bu sektörün 2030’daki net yutak düzeyini 2035’e taşıyan bir varsayım kullanıyor. Böylece resmî hedefin arazi ve ormancılık hariç karşılığını 694 milyon ton olarak tahmin ediyor. Bu değer, CAT’in kullandığı 2018 emisyonlarından %31 yüksek. 643 milyon ton resmî hedef; 694 milyon ton ise CAT’in karşılaştırmalı hesabı.

CAT’in Haziran 2026 değerlendirmesine göre Türkiye’nin hedefi 1,5°C ile uyumlu değil. Kuruluş, hükümetin olağan gidişat senaryosunu gerçekçi bulmuyor. Mevcut politikalar sürdürülse bile 2035’teki emisyonların hedefin altında kalabileceğini; bu nedenle beyanın daha güçlü azaltımı zorlamadığını savunuyor. Türkiye’nin 2035 hedefi CAT tarafından “kritik derecede yetersiz” olarak derecelendiriliyor.

Türkiye’nin iklim kanunu ve emisyon ticaret sistemi hazırlıkları var. Ancak hedefin içinde kömürden çıkış takvimi veya sektör bazında yeni, bağlayıcı azaltım hedefleri bulunmuyor. Yeni Antalya Mutabakatı binalarda enerji verimliliğine odaklanırken, Türkiye’nin ulusal emisyon azaltım hedefi üzerindeki tartışma sürüyor.

COP31 boyunca Türkiye’nin 2035 hedefini güçlendirecek bir adım açıklayıp açıklamayacağı, kömür ve doğal gaz politikalarında somut bir değişikliğe gidip gitmeyeceği izlenmeli.

Kaynaklar: Türkiye’nin 2025 tarihli NDC belgesi; Climate Action Tracker, Haziran 2026 değerlendirmesi; COP31 Başkanlığı, Antalya Mutabakatı.

HİZ, emek, enerji, gıda ve demokrasi konularını iklim müzakerelerine paralel bir gündemde birleştiriyor.

Antalya’daki zirve, 14 Kasım’da yürüyüş ve mitingle başlayacak. 12–14 Kasım Emek Meclisi uluslararası ve yerel sendikaları bir araya getirecek. 15–18 Kasım arasında Mimar Sinan Kongre Merkezi’nde ortak oturumlar, paneller, atölyeler ve forumlar düzenlenecek. Organizatörler yaklaşık 150 etkinlik, 130’dan fazla etkinlik düzenleyicisi kurum ve 32 ülkeden konuşmacı bekliyor. Zirveyi ayrıca 300’e yakın uluslararası ve 200’ü aşkın yerel kurum destekliyor.

Programın dört ana oturumu 15 Kasım’da Doğanın Hakları, 16 Kasım’da Fosil Yakıtlardan Çıkış ve Enerji Demokrasisi, 17 Kasım’da Demokrasi, Antimilitarizm ve Barış, 18 Kasım’da Gıda Egemenliği ve Agroekoloji üzerine. HİZ ayrıca iklim borcunu, karbon piyasalarını, savaşları, toplumsal cinsiyet eşitsizliklerini ve atık ticaretini tartışmayı planlıyor.

Bu gündemin COP31’le somut bağları var. Resmî müzakerelerde adil geçiş mekanizmasının nasıl işleyeceği görüşülürken HİZ’de enerji dönüşümünün maliyetinin işçilere yüklenmemesi, kamusal enerji politikaları ve emekçilerin karar süreçlerine katılımı ele alınacak. İklim finansmanı görüşmelerine karşılık HİZ’de tarihsel sorumluluk ve iklim borcu tartışılacak. Ekolojik yıkım ve gıda egemenliği oturumları da iklim politikalarının toprak, üretim ve geçim üzerindeki etkilerini gündeme taşıyacak.

Zirvenin sonunda ortaya çıkacak ortak tutumlar ve bu taleplerin COP31 müzakereleriyle kurabileceği ilişkiler de önemli olacak.

Kaynaklar: HİZ resmî programı; 21 Ekim organizatör açıklaması.

2023–2024’te yıllık ortalama 1,9 trilyon dolara ulaşan iklim finansmanı, en kırılgan ülkelerin kaynak sorununun sürdüğü bir döneme denk geliyor.

UNFCCC’nin 27 Ekim’de duyurduğu değerlendirmeye göre küresel kamu ve özel iklim finansmanı, 2023–2024 döneminde yıllık ortalama 1,9 trilyon dolara ulaştı. Bu, önceki karşılaştırma döneminden %32 daha yüksek. Toplamın içinde ülkelerin kendi yatırımları, özel sektör finansmanı ve farklı finansman araçları bulunuyor. Bu toplam, ülkelerin birbirine sağladığı hibelerin çok ötesinde bir kamu-özel yatırım havuzunu ifade ediyor.

Karayip ülkeleri Antalya Bildirisi’nde uyum yatırımları için öngörülebilir ve uygun koşullu finansman talep ediyor. Ada devletleri, afetlerin yarattığı kayıpları onarmaya çalışırken yeni kredilerle daha fazla borçlanma riskiyle karşı karşıya kalıyor. Bu yüzden hibe, düşük maliyetli kredi ve ticari yatırım arasındaki fark siyasi açıdan belirleyici.

Nepal’de ağustos ayında yaşanan sel, fonların ölçeğini görmemizi sağlıyor. Ülkenin ön hasar ve ihtiyaç değerlendirmesi yaklaşık 4,8 milyar dolarlık toparlanma ve yeniden inşa ihtiyacı belirledi. Kayıp ve Zarar Fonu, Nepal için 21,6 milyon doları geçici olarak ayırdı ve ülkenin normal başvuru dönemi dışında finansman talebi sunabilmesine imkân tanıdı. Nepal hükümeti beklenen hibeyi 20 milyon dolar olarak duyurdu; fonun geçici kararı henüz nihai onay veya ödeme anlamına gelmiyor.

Afrika Grubu’nun gündeme alınmasını istediği uyum finansmanı hedefinde de benzer bir sorun var. “2035’e kadar üç kat” hedefinin başlangıç yılı, parasal tutarı ve finansman kaynakları henüz netleşmedi. Ayrıca finansman sözünün projeye, onaylanan projenin de gerçek ödemeye dönüşmesi gerekiyor.

COP31’de yeni para rakamları açıklanabilir. Bu sayıları değerlendirirken kime ayrıldığını, hibe mi kredi mi olduğunu ve ne zaman kullanıma açılacağını takip edeceğiz.

Kaynaklar: UNFCCC finansman değerlendirmesi, 27 Ekim; CARICOM Antalya Bildirisi; Kayıp ve Zarar Fonu; Nepal Dışişleri Bakanlığı.