Resmî Pasifik Pre-COP toplantısı 5 Ekim’de Nadi’de başladı; Tuvalu’da da paralel bir liderler toplantısı düzenlendi. Fiji, süreç için dört öncelik belirledi: 1,5°C hedefini ulaşılabilir tutmak, iklim finansmanına erişimi iyileştirmek, okyanus-iklim gündemini güçlendirmek ve Pasifik’in iklim diplomasisindeki etkisini artırmak.

Katılım düzeyi de siyasi tartışmanın bir parçası oldu. Toplantı öncesindeki haberler, Pasifik dışından devlet ve hükümet başkanı katılımının organizatörlerin umduğundan daha sınırlı kaldığına işaret etti. Bu durum müzakerenin esas içeriğinin önüne geçirilmemeli; ayrıca toplantı 8 Ekim’e kadar devam ediyor. Yine de üst düzey katılım, büyük hükümetlerin Pasifik’in taleplerine ne kadar siyasi ağırlık verdiğini gösteren işaretlerden biri.

Antalya’ya kadar bu önceliklerin finansman taahhütlerine, bakanlar düzeyindeki pozisyonlara ve müzakere metinlerine girip girmediğini izleyeceğiz. Açılış konuşmaları tarafların pozisyonlarını gösteriyor; henüz üzerinde uzlaşılmış Pre-COP sonuçları değiller.

Sharm el-Sheikh Mitigation Ambition and Implementation Work Programme kapsamındaki sekizinci küresel diyalog ve yatırım odaklı etkinlik 28–30 Eylül tarihlerinde yapıldı. Toplantı sanayide emisyon azaltımına odaklandı; bu alandaki yatırımların nasıl finanse edilebileceğine ilişkin örnekler ve yatırım odaklı bir “Pitch Hub” da programda yer aldı. Bu süreç COP31 açısından önemli, çünkü sanayide dönüşüm yalnızca hedefler üzerinden değil, finansmanın nasıl sağlanacağı ve projelerin nasıl yatırım yapılabilir hale getirileceği üzerinden de tartışılacak.

30 Eylül–2 Ekim tarihleri arasında düzenlenen gayriresmî oturumlar arası çalıştay ise COP30 kararında yer alan adil geçiş mekanizmasına odaklandı. Mekanizmanın amacı, yönetişimi, teknik destek işlevi, katılım yapısı ve diğer destek araçlarıyla ilişkisi dahil olmak üzere nasıl hayata geçirilebileceği tartışıldı.

Bunlar iki ayrı resmî süreç ve hiçbiri üzerinde uzlaşılmış bir COP31 sonucu üretmiş gibi sunulmamalı. Adil geçiş çalıştayı açıkça gayriresmî nitelikteydi ve SB65 ya da CMA8’de alınacak kararları önceden belirlemiyor. Mitigation Work Programme diyaloğu da siyasi görüş ayrılıklarının sürdüğü bir sürece girdi sağlıyor.

Sydney’deki toplantılar COP31’in önüne iki pratik soru koyuyor: Zor sektörlerde emisyon azaltımı için yatırım nasıl harekete geçirilecek? Geçiş desteği nasıl yönetilecek ve çalışanlar ile etkilenen topluluklar bu yapıda gerçekten nasıl söz sahibi olacak?

Taslak; fosil yakıtlardan daha hızlı uzaklaşma, fosil yakıt sübvansiyonları ve üretimi için takvime bağlanmış planlar, daha güçlü iklim finansmanı, hibe ve daha uygun koşullu finansmanın daha fazla kullanılması, borç yükünün hafifletilmesi, Kayıp ve Zarar Fonu’na daha fazla destek ve adil geçiş mekanizmasının daha hızlı işler hale getirilmesi çağrılarını içeriyor.

Finansman dili Antalya açısından özellikle önemli. Gelişmekte olan ülkeler uzun süredir, desteğin yeni borç olarak gelmesi, erişimin zor olması ya da mali riskin zaten baskı altındaki ülkelerin üzerinde kalması halinde toplam finansman rakamlarının tek başına yeterli olmadığını savunuyor. Komite metni bu tartışmaya, genel bir “daha fazla finansman” çağrısından daha doğrudan yanıt veriyor.

Bu metin henüz Avrupa Parlamentosu’nun nihai COP31 pozisyonu değil. Genel Kurul’un 19–22 Ekim oturumunda oylama yapması bekleniyor.

Avrupa içinde de tek bir siyasi çizgi yok. Aynı hafta İtalya ve Çekya, AB’nin bazı karbon fiyatlandırma ve metan kurallarının daha yumuşak uygulanmasını istedi. Bu, komite kararının önemini ortadan kaldırmıyor; ancak dışarıda güçlü bir müzakere dili kullanılırken AB içinde geçişin hızı ve maliyeti konusunda baskıların sürdüğünü gösteriyor.

Bu üç gelişmenin işlevi farklı. Koruma önlemleri formu, Paris Anlaşması’nın kredi mekanizmasının işleyebilmesi için gereken teknik altyapının bir parçası. Denetim Organı toplantısı hâlâ devam ettiği için sonuçları şimdiden kesinleşmiş gibi aktarılmamalı. Fiji’nin planı ise ülkenin karbon piyasalarına katılım için gerekli kapasite ve kurumları nasıl geliştirmeyi amaçladığını ortaya koyuyor.

Madde 6, kural yazımından proje ve ülke düzeyindeki uygulamaya geçtikçe çevresel ve sosyal risk değerlendirmesi, sürdürülebilir kalkınma iddiaları, yetkilendirme süreçleri ve faydaların paylaşımı mekanizmanın güvenilirliği açısından belirleyici hale geliyor.

Fiji’nin planı, uluslararası karbon piyasası kurallarının ulusal hazırlığa ne kadar bağlı olduğunu gösteriyor. COP31’de Madde 6 tartışmalarında hükümetlerin kuralları şeffaf biçimde uygulama kapasitesi, topluluklar için koruma önlemleri ve fayda paylaşımının nasıl işleyeceği de belirleyici olacak.

Komisyon, madendeki yenilenebilir elektrik kullanımını artırmaya yönelik önlemler, Scope 1 ve Scope 3 emisyonlarına ilişkin planlar ve ek karbon denkleştirmeleri dahil olmak üzere sera gazı koşulları getirdi. Ayrıca madencilik faaliyetlerinden ve ihraç edilen kömürün yakılmasından kaynaklanan emisyonların iklim değişikliğine katkıda bulunacağını da kabul etti.

Bu kararın COP31 açısından önemi hukuki olmaktan çok siyasi. Avustralya, COP31 Müzakereler Başkanı rolünü üstleniyor ve fosil yakıtlar, geçiş ve uygulama dahil birçok başlıktaki görüşmelerin ilerletilmesine yardımcı olması bekleniyor. Bu rol, eyalet düzeyindeki her planlama kararını federal iklim politikası haline getirmiyor; hukuki sorumlulukları birbirinden ayırmak gerekiyor.

Bununla birlikte müzakere liderliği, ülke içindeki politika tercihleriyle birlikte değerlendiriliyor. COP31’e haftalar kala verilen uzun vadeli kömür faaliyet uzatma onayı, Pasifik ülkeleri ve diğer tarafların Avustralya’nın geçiş söylemini değerlendireceği somut kararlardan biri haline geliyor.

Bu proje Avustralya’nın iklim politikasının tamamını temsil etmese de diplomatik liderlik ile ülke içindeki yatırım tercihleri arasındaki ilişkiyi daha görünür hale getiriyor.